1. Những Lý Do Để Phát Bồ Đề Tâm

Vì mọi hữu tình chìm trong biển luân hồi đáng sợ,

Để giúp họ đạt hạnh phúc vĩnh cửu của Phật quả,

Con cần nhận trách nhiệm làm lợi chúng sinh khác và

Từ bỏ đồ ăn độc là bám chấp vào bản thân.

a. Tại Sao Chúng Ta Cần Nhận Trách Nhiệm Vị Tha?

Chúng ta phải nhận trách nhiệm lớn lao của việc làm lợi lạc chúng sinh khác bằng cách vứt bỏ bám chấp nguy hiểm mà không hữu ích với cái ngã của bản thân, để giúp đỡ hữu tình chúng sinh trong nỗi kinh hãi tuần hoàn của luân hồi đạt được hạnh phúc rốt ráo của Phật quả.

Luân hồi nghĩa là lang thang hay trôi lăn không gián đoạn. Có sáu cõi trong luân hồi, tức chư thiên, A Tu La, con người, súc sinh, ngạ quỷ và chúng sinh địa ngục. Tất cả những chúng sinh này lang thang trong sáu cõi. Một số được nâng lên ba cõi cao, nơi mà khổ đau không ghê gớm lắm. Nhưng một số có thể liên tục bị kéo vào vực thẳm của ba cõi thấp bởi ác nghiệp của chính họ. Như Nhập Trung Đạo của Tôn giả Nguyệt Xứng có nói:

Chúng sinh ban đầu nghĩ “tôi” và chấp vào ngã;

Họ nghĩ đến “của tôi’ và bám chấp với các hiện tượng.

Do đó, họ quay vô vọng như guồng nước;

Đến lòng bi mẫn với chúng sinh như vậy, con đỉnh lễ!

Dựa trên những giáo lý chân chính và nhận thức cá nhân của chư Phật và Bồ Tát giác ngộ, chúng ta có thể thấy rõ ràng rằng tất cả chúng sinh mê lầm trước kia từng là cha mẹ chúng ta và hiện nay đang đau khổ. Họ từng cẩn thận quan tâm và chăm sóc chúng ta đến mức chúng ta và họ kết nối chặt chẽ với nhau. Dẫu họ hiện tại không nhận ra chúng ta, bất kỳ ai có lương tâm sẽ chẳng bao giờ bỏ mặc họ để theo đuổi an bình và hạnh phúc của bản thân, mà sẽ tìm cách trao cho họ càng nhiều an bình và hạnh phúc càng tốt. Tức là, giải thoát họ mãi mãi khỏi đại dương đáng sợ của luân hồi và thành tựu giác ngộ thù thắng.

Vì thế, chúng ta cần nhận trách nhiệm giúp đỡ họ có được hạnh phúc tạm thời bằng cách cung cấp cho họ đồ ăn và y phục tốt, trong khi cùng lúc, dẫn dắt họ đạt được hạnh phúc rốt ráo nhờ sự chứng ngộ của A La Hán, Bồ Tát và Phật. Càng nhiều càng tốt, chúng ta phải thoát khỏi độc, tức là sự ích kỷ, để tránh quả báo nghiêm trọng với bản thân. Nhập Bồ Tát Hạnh của Tôn giả Tịch Thiên tuyên bố rằng:

Nếu tôi làm hại kẻ khác để phục vụ bản thân,

Về sau tôi sẽ đau khổ trong các cõi địa ngục.

Nếu tôi làm hại bản thân vì lợi kẻ khác,

Mọi xuất sắc sẽ là di sản của tôi.

b. Hãy Từ Bỏ Bám Chấp Với Bản Thân Như Từ Bỏ Độc

Khi Ra Lotsawa đang thiền định về vị Tôn ở chốn yên tĩnh, Ngài nhận ra rằng Ngài muốn nhập thất cô tịch như vậy suốt cuộc đời. Nhưng ngày nọ, vị Tôn của Ngài bảo rằng, “Con cũng cần ra ngoài làm lợi chúng sinh. Công đức của ngay cả một khoảnh khắc ngắn ngủi khi làm vậy cũng lớn hơn nhiều việc tinh tấn thiền định về vị Tôn trong sự cô tịch yên tĩnh trong hàng tỷ kiếp”. Do đó, công đức của vị tha và giúp đỡ chúng sinh khác thì lớn hơn nhiều việc sám hối ích kỷ trong vô số năm.

Nhập Bồ Tát Hạnh của Tôn giả Tịch Thiên cũng nói rằng:

Tất cả niềm vui của thế gian này đều

Đến từ mong muốn hạnh phúc cho kẻ khác.

Tất cả khổ đau của thế gian này đều

Đến từ mong muốn lạc thú cho bản thân.

Vì thế, chúng ta không được để Bồ đề tâm của mình biến mất trong quá trình thực hành. Patrul Rinpoche cũng nói rằng, “Nếu con thực hành Đại Viên Mãn vô song mà không có tiền đề là Bồ đề tâm, nó sẽ trở thành thực hành của Tiểu thừa hay ngoại đạo”.

Đấy là lý do Kyabje Jigme Phuntsok Rinpoche nói rằng ích kỷ giống như độc, một ẩn dụ tuyệt vời mà chúng ta cần thường xuyên quán chiếu. Những người có sự ích kỷ ghê gớm cuối cùng sẽ thất bại, bất kể họ ở đâu. Đa phần những tranh cãi, phiền não và cãi cọ của chúng ta là sản phẩm của sự ích kỷ, điều sẽ không xuất hiện nếu chúng ta vị tha. Do đó, chúng ta cần nỗ lực hướng về mục tiêu này, để trở thành Bồ Tát chân chính.

Thực sự, chúng ta không nên để tâm nhiều đến điều mà người khác nói; mà thay vào đó, cứ làm bất cứ điều gì có thể để làm lợi chúng sinh khác khi chúng ta vẫn còn sống và có khả năng. Việc người khác có biết chúng ta đang làm hay không cũng chẳng sao. Tôi tin rằng một số chuyện mà chúng ta làm không được người khác biết đến trong cuộc đời chúng ta, nhưng tất cả chư Phật và Bồ Tát, cũng như chư đạo sư của chúng ta, sẽ biết rõ. Luật nhân quả sẽ luôn chiến thắng. Vì vậy, giúp đỡ chúng sinh khác vì danh tiếng của bản thân thì chẳng hữu ích gì. Thay vì bị ô nhiễm bởi mọi kiểu bận tâm thế tục, chúng ta cần hoàn toàn quyết tâm cố gắng hết sức để làm lợi chúng sinh khác.

2. Công Đức Của Việc Phát Bồ Đề Tâm

Điều này chặn cánh cổng dẫn đến các cõi thấp hơn,

Cho phép con đạt được hạnh phúc của cõi cao hơn,

Cuối cùng dẫn đến giải thoát rốt ráo khỏi luân hồi,

Hãy thực hành giáo lý cốt yếu này không xao lãng.

a. Công Đức Của Bồ Đề Tâm

Công đức của việc phát Bồ đề tâm bao gồm: đóng cánh cổng dẫn đến các cõi thấp hơn, giúp chúng ta được an bình và hạnh phúc tạm thời, tương đối trong các cõi cao hơn của con người và chư thiên, và cho phép chúng ta rốt ráo đạt giải thoát khỏi luân hồi. Với sự hiểu như vậy, mỗi hành giả Giáo Pháp cần tập trung vào thực hành giáo lý cốt yếu này.

Công đức của Bồ đề tâm, Bồ đề tâm nguyện hoặc Bồ đề tâm hạnh, thì vô lượng vô biên. Điều này được nhắc đến trong Tập Học Luận, Nhập Bồ Tát Hạnh và nhiều Kinh điển Đại thừa khác. Nói một cách đơn giản, công đức của Bồ đề tâm có thể hiển bày theo hai cách:

(i) Nếu người ta phát Bồ đề tâm chân chính, tất cả ác nghiệp có thể được tiêu trừ khỏi dòng tâm, kết quả là, những cánh cửa đến cõi thấp bị chặn lại. Tôn giả Tịch Thiên nói rằng:

Giống như lửa cháy lúc kết thúc thời kỳ,

Những trọng tội cũng hoàn toàn bị Bồ đề tâm thiêu trụi.

Do đó, những lợi lạc là vô biên,

Như Bảo Hộ Từ Thị thông tuệ giải thích cho Thiện Tài.

Những trọng tội ở đây ám chỉ ác nghiệp nặng nề, thứ khó tịnh hóa, chẳng hạn những gì được tích lũy bởi Ngũ Nghịch Tội, hoặc bằng cách chỉ trích Giáo Pháp. Nhưng chúng đều có thể được tiêu trừ vào khoảnh khắc Bồ đề tâm khởi lên trong tâm, giống như lửa lúc kết thúc thời kỳ thiêu trụi toàn bộ thế giới. Nếu ác nghiệp được tịnh hóa, sẽ chẳng có cơ hội đọa vào cõi thấp.

Do đó, Kyabje Rinpoche nói rằng một người có Bồ đề tâm không thể nào đọa vào cõi thấp. Chúng ta phải cố gắng hết sức để phát Bồ đề tâm trước khi chết và phải đảm bảo rằng Bồ đề tâm của chúng ta không bị hư hại sau khi nó đã khởi lên. Theo cách này, chúng ta sẽ tránh khỏi việc tái sinh vào cõi thấp.

(ii) Với Bồ đề tâm, những thiện căn sẽ trở nên ngày càng mạnh mẽ hơn. Kết quả là, người ta có thể được tái sinh làm con người hay vị thiên để tận hưởng tất cả an bình và hạnh phúc tạm thời của các cõi cao hơn. Hơn thế nữa, họ có thể hoàn thiện mọi công đức của năm con đường và mười địa, và thành tựu quả vị vô song và rốt ráo của Phật quả.

Vì thế, những lợi lạc của Bồ đề tâm thực sự lớn lao với chúng sinh. Tôn giả Tịch Thiên cũng nói rằng:

Cam lồ tiêu trừ khổ đau,

Nhân vui cho những kẻ lang thang khắp thế gian –

Thái độ quý báu này, ngọc báu này của tâm,

Làm sao nó có thể được đo lường hay đánh giá?

b. Kết Luận Của Chư Phật

Đó chính là kết luận mà chư Phật đưa ra sau khi quán chiếu lâu dài, bằng trí tuệ vô song của chư vị, trong vô số kiếp. Giống như một số nhà khoa học chuyên tâm nghiên cứu trong thời gian dài, để họ có thể phát minh ra điều gì đó mà họ tin là sẽ làm lợi lớn cho toàn bộ nhân loại. Tương tự, Đức Phật đã khám phá ra rằng Bồ đề tâm sẽ đem đến lợi lạc lớn nhất cho tất cả chúng sinh. Sau những quán chiếu lặp đi lặp lại trong khoảng thời gian dài, Ngài thấy rằng vô lượng chúng sinh có thể đạt được quả vị thù thắng của Phật quả bằng cách phát khởi Bồ đề tâm trong tâm. Vì thế, Tôn giả Tịch Thiên nói rằng:

Chư Phật oai hùng, quán chiếu sâu sắc trong nhiều kiếp,

Thấy rằng điều này và chỉ điều này

Sẽ cứu vô lượng các tập hội

Và đưa họ dễ dàng đến hỷ thù thắng.

Do đó, Kyabje Rinpoche khuyến khích tất cả đệ tử của Ngài trưởng dưỡng Bồ đề tâm và thực hành giáo lý cốt yếu này không xao lãng. Chúng ta không được phép để tâm bị tám bận tâm thế tục cám dỗ và mất phương hướng. Chúng ta phải thiết tha thực hành chỉ dẫn cốt tủy về Bồ đề tâm, bởi nó là cách tiếp cận quan trọng và quý báu nhất trong tất cả các thực hành.