1. Công Đức Của Việc Giữ Giới

Với tất cả những sự kiện hoành tráng trong luân hồi,

Đừng có bất kỳ ý nghĩ ham muốn nào, mà hãy

Trì giới thanh tịnh, trang sức uy nghiêm của thế gian,

Điều mà con người – chư thiên dâng cúng dường thù thắng.

a. Tâm Xả Ly Chân Chính

Để đạt được giải thoát rốt ráo khỏi luân hồi, chúng ta không được có ngay cả ý nghĩ ham muốn nhỏ nhất với những hào nhoáng giả tạo và của cải trong thế giới bình thường này. Thay vào đó, chúng ta cần tận tâm giữ gìn giới luật thanh tịnh, điều mà con người và chư thiên dâng lên những cúng dường siêu việt của họ.

Với những vị hy vọng thoát khỏi sự đầu thai và đạt được giải thoát, việc đạt được danh tiếng, sức mạnh, địa vị xã hội cao và sự thích thú giác quan hoàn toàn vô nghĩa và không nên khuấy động bất kỳ ham muốn nào trong họ. Nếu họ chân thành xem xe hơi và lâu đài xa hoa như thể chúng chỉ là những đối tượng trong một giấc mơ, ảo ảnh hay bong bóng, và thực sự cảm thấy tam giới chỉ là ngôi nhà bốc cháy mà chẳng có chút hỷ lạc thoáng qua nào, họ đã khởi lên tâm xả ly chân chính.

Tuy nhiên, lúc đầu, nhiều người giống như Nan Đà (em cùng cha khác mẹ của Đức Phật) và có nhiều khó khăn trong việc hoàn toàn từ bỏ những khát khao và bám chấp với đời sống thế tục. Nhưng nếu chúng ta bền bỉ nghiên cứu giáo lý Phật, cuối cùng, chúng ta sẽ biết về tính bấp bênh của luân hồi và phát khởi thêm xả ly trong chính mình.

Vậy phát khởi tâm xả ly chân chính thế nào? Chẳng có cách tiếp cận nào tốt hơn việc quán chiếu về bốn ý nghĩ chuyển tâm khỏi luân hồi: (i) tính quý báu của việc được sinh ra làm người; (ii) sự vô thường của cuộc đời; (iii) những thiếu sót của luân hồi; và (iv) sự không sai trệch của luật nhân – quả. Sau khi hoàn thành bốn thực hành sơ khởi phổ thông, sự xả ly chân chính gần như chắc chắn sẽ khởi lên trong dòng tâm chúng ta. Khi ấy, chúng ta sẽ liên tục mong mỏi giải thoát khỏi luân hồi, giống như tù nhân tuyệt vọng mong muốn được thoát khỏi nhà tù. Lama Tsongkhapa trong Ba Khía Cạnh Căn Bản Của Con Đường nói rằng:

Tự do và thuận duyên thật khó được

Và cuộc đời chẳng có thời gian dư thừa.

Bằng cách trở nên quen thuộc với điều này,

Sức hấp dẫn của những hình tướng đời này bị đảo ngược.

 

Bằng cách suy nghĩ lặp đi lặp lại nhiều lần

Rằng hành động và kết quả của chúng là không sai trệch,

Và nhiều lần quán chiếu về khổ đau của sự tồn tại xoay vòng,

Sức hấp dẫn của những hình tướng đời sau bị đảo ngược.

 

Bằng cách rèn luyện theo cách đó, khi mà

Sức hấp dẫn của những lạc thú trong sự tồn tại xoay vòng

Chẳng hề khởi lên dù chỉ trong khoảnh khắc,

Và cả ngày lẫn đêm, ý định mong cầu giải thoát khởi lên –

Thì ý nghĩ xả ly đã được phát khởi.

 

b. Trang Sức Uy Nghiêm Trong Thế Gian

Sau khi phát khởi xả ly, chúng ta phải thọ và giữ giới thanh tịnh, điều chính là trang sức uy nghiêm nhất trong thế gian và là điều mà con người và chư thiên dâng cúng dường. Các giới luật là nền tảng của mọi phẩm tính thiện lành. Điều này được tuyên bố rõ ràng trong Kinh Biệt Giải Thoát rằng, “đó là câu cầu để đi đến những đích đến tốt đẹp”. Việc tu sĩ Phật giáo đeo trang sức, chẳng hạn bông tai và vòng tay, là điều vô cùng không phù hợp. Nhưng hành giả với giới luật vô cấu nhiễm, điều lại chính là trang sức trang nghiêm nhất, xứng đáng với sự đỉnh lễ, tôn kính và cúng dường từ con người và chư thiên.

Tất cả hữu tình chúng sinh có căn cơ khác nhau để thọ nhận mức độ giới luật tương ứng. Với những vị có tâm xả ly mạnh mẽ hơn, họ có thể xuất gia rồi thọ giới Sa Di và giới Tỳ Kheo hay Tỳ Kheo Ni. Nhưng nếu hoàn cảnh không cho phép họ rời nhà và gia nhập cộng đồng tu sĩ, ít nhất, họ cần giữ gìn một trong năm giới cho hành giả cư sĩ hoặc thọ giới quy y được dẫn dắt bởi tâm xả ly. Hành giả gần như không thể nào tích lũy bất kỳ công đức nào nếu không cẩn thận giữ gìn bất kỳ giới nào trong các giới này. Thư Gửi Bạn của Tôn giả Long Thọ có tuyên bố rằng:

Hãy giữ giới không bị phá vỡ, không bị thoái hóa,

Không hư hỏng và thoát khỏi ô nhiễm.

Giống như trái đất là nền móng cho mọi thứ đứng yên hay di chuyển,

Người ta nói rằng mọi điều tốt đẹp đặt nền tảng trên trì giới.

Trái đất là nền tảng cho tất cả trên hành tinh này. Tương tự, tất cả công đức sinh ra trên nền tảng của giới luật. Nếu người ta không thọ và giữ bất kỳ giới nào, sẽ rất khó để người đó tái sinh làm người hay vị thiên, chứ đừng nói đến chuyện đạt giải thoát. Đấy là lý do trong Ba Mươi Bảy Thực Hành Của Bồ Tát, Ngài Thogme Zangpo nói rằng:

Nếu thiếu trì giới, người ta không thể thành tựu tư lợi,

Thì thật buồn cười khi nghĩ đến thành tựu tha lợi.

Vì thế, trì giới mà không có những động cơ luân hồi

Là thực hành của một vị Bồ Tát.

2. Lỗi Lầm Của Việc Phá Giới

Bởi tất cả hạnh phúc tạm thời cũng như rốt ráo

Đến từ việc giữ gìn giới luật thanh tịnh trong khi

Phá giới dẫn đến tái sinh vào trong các cõi thấp,

Con phải lựa chọn đúng và không rơi vào vô minh.

Lợi lạc tạm thời của việc tái sinh vào cõi của con người và chư thiên cũng như hạnh phúc rốt ráo của giác ngộ và giải thoát đều đến từ việc trì giới thanh tịnh. Nếu người ta phá giới và không hoàn toàn ăn năn, họ dứt khoát sẽ đọa vào một trong ba cõi thấp. Vì vậy, điều bắt buộc là hành giả lựa chọn đúng trong hành vi của bản thân để tránh rơi vào vô minh.

Kinh Biệt Giải Thoát tuyên bố rằng đích đến duy nhất cho những kẻ phá giới là ba cõi thấp, tức cõi của chúng sinh địa ngục, ngạ quỷ và súc sinh. Theo đó, trong Kinh Bát Nhã Ba La Mật Cô Đọng cũng tuyên bố rằng, “Những kẻ phá giới chẳng thể nào giúp đỡ bản thân, chứ đừng nói đến chuyện làm lợi chúng sinh khác”.

Trì giới thanh tịnh đang ngày càng trở nên khó khăn hơn trong thời suy đồi này. Đặc biệt, hành giả tu sĩ đang ngày càng gặp khó khăn trong việc tuân theo giới luật vô cấu nhiễm trong thời đại thông tin thương mại hóa cao hiện nay. Ti vi, máy tính xách tay và điện thoại di động mang lại sự kích thích giác quan liên tục và cám dỗ không ngừng nghỉ. Kết quả là, nhiều người không có xả ly chân thật trong tâm và rất hiếm người có thể sống ở những nơi xa xôi và cô tịch, hoàn toàn tập trung vào thực hành Giáo Pháp như chư hành giả thời xa xưa từng làm.

Vì thế, nếu người ta có một mức độ xả ly nhất định và ham muốn chân thành về việc đạt giác ngộ, thọ Tam Quy và trì Ngũ Giới là điều khá cần thiết. Trong trường hợp người ta từng phá vỡ bất kỳ giới nào trong các giới này, họ cần thọ lại chúng từ một đạo sư đủ phẩm tính.

Lý do là: giống như hoa, cỏ và cây cối chỉ có thể mọc lên từ đất, tất cả công đức mọc lên và phát triển trên nền tảng của giới luật. Trong bản văn Con Đường Chính Yếu Đến Giác Ngộ, Lama Tsongkhapa cụ thể nhắc đến một giáo lý trong các Kinh điển, điều nói rằng trong thời suy đồi, công đức của ngay cả việc giữ giới Bát Quan Trai cũng vượt xa công đức dâng cúng dường đến chư Phật và Bồ Tát trong hàng nghìn triệu kiếp. Vì vậy, chúng ta không được nhầm lẫn và bỏ lỡ mục tiêu trong thời suy đồi này. Chúng ta cần cực kỳ cẩn trọng trong những lựa chọn khi chấp nhận các nhân và duyên, thứ sẽ bảo vệ giới luật của chúng ta, và từ bỏ những nghịch duyên, thứ sẽ dẫn chúng ta đến phá giới. Đây cần phải là mục tiêu mà tất cả chúng ta đều hướng đến!