Lý thuyết và những hướng dẫn cơ bản

Sự phân biệt giữa lý thuyết với những hướng dẫn cơ bản là khá đơn giản. Hãy sử dụng phép so sánh thế này, khi học lái xe ta có cẩm nang sử dụng đi kèm theo xe. Cẩm nang sử dụng này cũng tương tự như các bản văn mật tông và đó là cái ta gọi là lý thuyết. Những bản văn này rất đơn giản, logic và hợp lý. Những hướng dẫn cơ bản, mặt khác, thì lại rất linh hoạt, nhiều khi đầy kịch tính và khắc nghiệt.

Giả sử có năm mươi người muốn học lái xe, mỗi người có đặc điểm riêng về tâm thần và năng lực thể chất. Có thể một số người không có khả năng sử dụng chân phải hoàn hảo, hoặc mắc phải vài dạng bất thường nào đó. Mỗi người có đặc điểm riêng và có sự khác biệt về tinh thần và thể chất. Khi dạy lái xe cho ai đó, thì cẩm nang sử dụng là duy nhất và là tiêu chuẩn. Đối với chiếc xe để học lái thì cũng vậy, tức là mỗi người đều sử dụng cùng một loại vật chất (chiếc xe) như nhau. Một số hướng dẫn cũng là tiêu chuẩn. Ví dụ, ai cũng cần phải biết rằng, chiếc xe sẽ rẽ phải nếu vô lăng được xoay sang phải. Còn những hướng dẫn không tiêu chuẩn thì phụ thuộc vào từng người, ví dụ như thời gian cần phải học. Một số người không quan tâm phải học bao lâu, số khác thì lại cần học cấp tốc.

Đôi khi có người được dạy những điều hoàn toàn không có trong bản văn. Người thầy có thể nói, ‘Hãy uống ly cà phê trước khi lái xe’. Tình thế có thể chỉ đơn giản là bạn chưa tỉnh ngủ. Trong cẩm nang thì không bao giờ ghi “Bạn phải uống ly cà phê trước khi lái xe”. Điều này hoàn toàn phụ thuộc vào sự cân nhắc của vị thầy. Đó chính là điều mà ta gọi là những hướng dẫn cơ bản. Những hướng dẫn như vậy rất đa dạng, nhiều sắc màu, không chính thống và đôi khi không logic. Vị thầy thiền, ví dụ, có thể nói “Âm thanh từ tiếng vỗ của một bàn tay là gì?”. Thoáng nhìn thì câu hỏi này thật nực cười, nhưng tùy vào thời điểm, vị trí, và với ai mà phương pháp này được sử dụng, nó có thể có tác dụng rất riêng biệt.

Trong hai loại này (lý thuyết và hướng dẫn – ND), pháp hành Ngondro thuộc về hướng dẫn cơ bản. Điều này có thể làm cho vài người ngạc nhiên; nó không thuộc về lý thuyết. Ví dụ, thực hành lễ lạy và cúng dường mandala là các hướng dẫn cơ bản. Nếu bạn muốn hiểu lý thuyết nền tảng của chúng, bạn phải nghiên cứu Guhyagarbha Tantra hoặc các bản văn tương tự như vậy.

Điều còn quan trọng hơn nữa, là ta phải học cách hiểu lý thuyết cho đúng. Trở lại ví dụ về học lái xe, trong cẩm nang hẳn có ghi về những điều cần chú ý khi lái xe. Chẳng hạn, ở trang đầu: “Chú ý. Không được uống rượu bia khi lái xe, và hãy luôn tỉnh táo”. Lý thuyết thì đại loại như vậy; nó không nói ra hết nhẽ được. Đơn giản là bạn cần phải tỉnh táo khi lái xe. Đó là những gì lý thuyết có thể nói. “Hãy tỉnh táo” là một ý chỉ mở cho rất nhiều cách hiểu khác nhau. Những người khác nhau thì cần tỉnh táo theo những cách khác nhau.

Với cách hiểu này, bạn có thể thấy vì sao một trăm ngàn lễ lạy là đủ có hiệu quả với một số người, nhưng với một số khác thì không. Ví dụ, với Milarepa lễ lạy là không cần thiết, vì ngài đã phải xây dựng một ngôi nhà chín tầng. Vị thầy có thể nói với một vài học trò, “Không cần phải lễ lạy”, vì có thể anh ta đang phải làm việc gì đó khác, như đặt vé máy bay cho thầy chẳng hạn. Nếu không hiểu rõ điều này thì có nguy cơ chấp chặt vào một số thứ như những bắt buộc giáo điều, chẳng hạn như, đã là người theo Mật tông thì phải lễ lạy như người Tây Tạng.

Nói cách khác, bạn có thể phát triển cách nghĩ sai lầm rằng, bất cứ ai lái xe cũng phải uống ly cà phê trước khi lái. Cho nên việc rất quan trọng là phải học cách hiểu đúng ngay từ trang đầu của cẩm nang. Khi ở đó nói hãy tỉnh táo khi lái xe thì với ai đó có nghĩa là, ‘uống ly cà phê’. Có thể với ai đó khác thì uống ly cà phê lại làm cho bị kích động hoặc căng thẳng, một ly cốc tai thì phù hợp hơn… Vậy là xảy ra điều ngược lại hoàn toàn!

Cần nhấn mạnh rằng hướng dẫn cơ bản cũng có nhiều tầng lớp khác nhau. Một số hướng dẫn cơ bản là chung, có tính khái quát như ‘thực hành một trăm ngàn lễ lạy’, và lại có những hướng dẫn chuyên biệt cho riêng những người khác nhau. Trong những giải thích tiếp theo đây, tôi sẽ đề cập đến cả lý thuyết và một số hướng dẫn cơ bản. Đối với lý thuyết, các giải thích sẽ trung thành với bản văn ngondro gốc và với hệ thống Kim cương thừa nói chung. Còn về các hướng dẫn cơ bản, hầu hết tôi sẽ lặp lại những gì tôi nghe được từ các vị thầy của tôi.

Đức Dzongsar Khyentse Rinpoche

Việt dịch: Hiển Hương

Nguồn: Những lời dạy về Pháp tu Ngondro Dòng Longchen Nyingthig