Khi con người mất đì sự nối kết của họ với thiên nhiên, với trời và đất, bây giờ họ không biết làm thế nào để nuôi dưỡng môi trường của họ hay làm sao để quản lý thế giới của họ – hai cái này chỉ là một thứ. Con ngườỉ hủy hoại sinh thái đồng thời hủy hoại lẫn nhau. Từ viễn tượng đó, chữa lành xã hội của chúng ta đi đôi với việc chữa lành mối nối kết cá nhân, nguyên sơ của chúng ta với thế giới hiện tượng.

Kiêu ngạo và những khuôn khổ thói quen, như chúng ta đã bàn luận trong hai chương trước, là những chướng ngại cho sự kinh nghiệm được drala. Để khám phá phép lạ trong thế giới, chúng ta phải chiến thắng cơn loạn thần cá nhân và những thái độ quỵ ngã chúng ngăn cản chúng ta không kinh nghiệm được quan kiến lớn lao hơn vượt lên chính chúng ta. Che chướng quan kiến của chúng ta, chúng cũng ngăn cản chúng ta nâng cao chính mình để chúng ta có thể trải mình ra giúp đỡ những người khác.

Một số người cảm thấy rằng những vấn đề của thế giới thì quá bức bách đến độ hoạt động xã hội và chính trị cần ưu tiên hơn sự phát triển cá nhân. Họ cảm thấy rằng họ cần hy sinh hoàn toàn những nhu cầu riêng của họ để làm việc cho một lý do lớn hơn. Trong hình thức cực độ của nó, loại suy nghĩ này bào chữa cho sự loạn thần và hiếu chiến cá nhân như chỉ thuần là một sản phẩm của xáo trộn xã hội, khiến cho người ta cảm thấy họ có thể cứ bám vào sự loạn thần của họ va thậm chí sử dụng sự hiếu chiến của họ để nỗ lực tạo ra sự thay đổi.

Tuy nhiên, theo những giáo lý Shambhala chúng ta phải nhận ra rằng kinh nghiệm cá nhân về sự minh mẫn sáng suốt vốn liên kết với quan kiến của chúng ta về một xã hội con người tốt đẹp. Thế nên chúng ta phải làm một cách đồng bộ, đồng thời. Nếu chúng ta cố gắng giải quyết những vấn nạn xã hội mà không chiến thắng sự mê lầm và hiếu chiến trong trạng thái riêng của tâm thức chúng ta, bấy giờ những nỗ lực của chúng ta sẽ chỉ góp phần thêm cho những vấn nạn căn bản, thay gì giải quyết chúng. Đó là tại sao chúng ta phải tiến hành cuộc hành trình cá nhân của người chiến sĩ trước khi chúng ta có thể bước vào vấn nạn làm sao giúp đỡ thế giới này. Nhưng cực kỳ bất hạnh nếu quan kiến Shambhala được xem thuần chỉ là một cách thử khác để xây dựng cho chính mình mà không đoái hoài gì đến những trách nhiệm của chúng ta đối với những người khác. Vấn đề của tính chiến sĩ là trở thành một người dịu dàng và được thuần hóa có thể có một đóng góp đích thực vào thế giới này. Hành trình người chiến sĩ đặt nền trren việc khám phá cái vốn tốt đẹp nội tại trong hiện hữu làm người và làm thế nào chia sẻ bản tánh căn bản của tánh thiện với những người khác. Có một trật tự và hòa điệu tự nhiên trong thế giới này mà chúng ta có thể khám phá. Nhưng chúng ta không thể nghiên cứu trật tự đó một cách khoa học hay tính toán nó theo toán học. Chúng ta phải cảm nhận nó – trong xương, trong tim, trong tâm của chúng ta. Nếu chúng la được huấn luvện trệt để trong những kỷ luật của người chiến sĩ, bấy giờ nhờ cầu gọi nguyên lý drala, chúng ta có thể đánh thức lại sự nối kết thâm mật này với thực tại. Điều này cung cấp cho nền tảng để làm việc với những người khác theo một cách thế chân thực và dịu dàng.

Khi bạn cầu gọi drala, bạn bắt đầu kinh nghiệm tánh thiện căn bản phản chiếu nơi mọi chỗ – trong chính bạn, trong những người khác, và trong toàn thể thế giới. Bạn không mù quáng theo những phương diện của mặt trời lặn hay của sự xuống cấp trong đời sống. Thật vậy, bạn thấy chúng rất rõ ràng, bởi vì bạn tỉnh táo tuyệt vời. Nhưng bạn cũng thấv rằng moi phương diện của đời sống đều có tiềm năng nâng cấp, rằng có tiềm năng cho sự thiêng liêng trong mọi hoàn cảnh. Thế nên bạn bắt đầu nhìn thấy thế giới là một thế giới thiêng liêng. Thế giới thiêng liêng là cái vốn hiện hữu tự nhiên, tự phát trong thế giới hiện tượng. Khi bạn có vàng, vàng có thể làm thành nhiều hình thể, vừa đẹp vừa to lớn, nhưng nó vốn là vàng hai mươi bốn ca-ra. Một viên kim cương có thể bị cũ dơ do một người thoái hóa xuống cấp, nhưng nó vẫn là kim cương.

Tương tự, ý tưởng thế giới thiêng liêng là dù bạn thấy sự rối loạn và những vấn nạn đầy trong thế giới, bạn cũng thấy rằng đời sống hiện tượng thường trực chịu ảnh hưởng của quan kiến Mặt Trời Vĩ Đại Phương Đông. Thật vậy, chúng ta có thể nói rằng nó đảm nhiệm những phẩm tính của Mặt Trời Vĩ Đại Phương Đông. Thế giới thiêng liêng là Vĩ Đại vì phẩm tính bổn nguyên của nó. Đó là, sự thiêng liêng cứ hiện hành qua lịch sử đến tiền sử đến trước khi có lịch sử, trước tư tưởng, trước khi tâm thức nghĩ đến điều gì. Thế nên kinh nghiệm sự vĩ đại của thế giới thiêng liêng là nhận biết sự hiện hữu của cái trí huệ bao la và bổn nguyên này, nó phản chiếu khắp cả hiện tượng. Trí huệ này vừa già vừa trẻ, và nó không bao giờ ố mờ hay giảm sút bởi những vấn nạn tương đối của thế giới.

Thế giới thiêng liêng nối kết với Phương Đông, bởi vì luôn luôn có những khả năng cho quan kiến trong thế giới này. Phương Đông tượng trưng cho sự mọc lên của thức tỉnh, chân trời của ý thức con người nơi đó quan kiến khởi lên một cách thường trực. Bất cứ chỗ nào bạn đang ở, khi bạn mở mắt, bạn luôn luôn nhìn về phía trước, về phương Đông. Bạn luôn luôn có những khả năng về quan kiến thức tỉnh, thậm chí trong những hoàn cảnh xuống cấp hay rối rắm nhất. Cuối cùng, thế giới thiêng liêng được rọi sáng bởi Mặt Trời, nó là nguyên lý chói sáng và rạng rỡ không dứt. Mặt trời cũng nối kết với sự thấy được những khả năng tự hữu của công đức và sự giàu có trong thế giới. Thông thường, khi bạn thấy một ánh sáng rạng rỡ, ánh sáng đó đến từ một nguồn năng lượng hữu hạn. Nhưng Mặt Trời Vĩ Đại Phương Đông thì vĩnh viễn sáng chói; nó không cần nhiên liệu, không có một nơi chỗ để tỏ lộ. Thấy thế giới thiêng liêng là xác chứng cái quan kiến vĩ đại này, nó hiện tiền trong mọi lúc.

Kinh nghiệm thế giới thiêng liêng bắt đầu chỉ cho bạn làm thế nào bạn được kết dệt cùng với sự giàu có và rạng rỡ của thế giới hiện tượng. Bạn là một phần tự nhiên của thế giới đó, và bạn bắt đầu thấy những khả năng của hệ thống tự nhiên hay trật tự tự nhiên, nó có thể làm kiểu mẫu để bạn sống cuộc đời mình như thế nào. Thông thường, hệ thống cấp bậc được nhìn theo nghĩa xấu như một cái thang hay một cơ cấu quyền lực hàng dọc, với quyền lực tập trung ở trên đỉnh. Nếu bạn ở dưới những bậc dưới của thang, bạn cảm thấy bị áp bức bởi cái ở trên và bạn cố gắng phá bỏ nó, hay bạn cố leo lên cao. Nhưng với người chiến sĩ, khám phá hệ thống cấp bậc là thấy Mặt Trời Vĩ Đại Phương Đông phản chiếu ở mọi chỗ trong mọi sự. Bạn thấy những khả năng trật tự trong thế giới, chúng không dựa trên đấu tranh và hiếu chiến. Nói cách khác, bạn biết một cách để hòa điệu với thế giới hiện tượng, thế giới này thì cũng không tĩnh đọng cũng không áp bức. Thế nên sự thấu hiểu về thế giới đẳng cấp biểu lộ như một cảm thức chững chạc tự nhiên, hay biết đối xử như thế nào. Nghĩa là, bạn thấy làm sao hiện diện tự nhiên trong thế giới này, bởi vì bạn kinh nghiệm phẩm cách và thanh nhã lịch thiệp mà không phải trau dồi học hỏi.

Sự chững chạc của người chiến sĩ là sự sống cùng tự nhiên và sự bình an tự nhiên này, chúng đến từ cảm giác hòa điệu với chính bạn và với môi trường chung quanh. Bạn không phải cố gắng tự hợp mình vào những hoàn cảnh, nhưng những hoàn cảnh tương hợp một cách tự nhiên. Khi bạn thành tựu mức độ chững chạc này, bấy giờ bạn có thể bỏ những tàn tích cuối cùng của cái túi đeo những khuôn khổ thói quen mà bạn đã mang quá lâu để tự bảo vệ mình trước thiên nhiên. Bạn có thể hân thưởng những phẩm tính riêng của thiên nhiên, và bạn thấy rằng bạn không cần cái bị chứa những trò lừa bịp quy ngã của bạn. Bạn thấy rằng có thể sống với thiên nhiên, như nó là, và như bạn là. Bạn cảm thấy một cảm thức thoải mái và thong dong. Bạn cảm thấy “mình ở tại nhà” trong thế giới của bạn.

Theo cách đó, sự cầu gọi nguyên lý drala cho phép chúng ta sống hòa điệu với phẩm tính nguyên sơ của thực tại. Đường lối hiện đại thường có nỗ lực chinh phục những nguyên tố. Có máy sưởi để chinh phục cái lạnh mùa đông, và máy điều hòa không khí để chính phục cái nóng của mùa hè. Khi có bão lụt. có vẻ như có một trận đánh với các nguyên tố.

Đường lối của người chiến sĩ là, thay vì cố gắng chiến thắng những nguyên tố thô sơ của hiện hữu, ngưòi ta cần tôn trọng quyền lực và phẩm cách của chúng như một người hướng dẫn cho hạnh kiểm con người. Trong những triết lý cổ thời ở Trung Hoa, Nhật Bản, Việt Nam… ba nguyên lý Trời, Đất, Người diễn tả quan điểm này, là làm sao đời sống con người và xã hội hòa nhập với trật tự của thế giới thiên nhiên. Những nguyên lý căn cứ trên một sự thấu hiểu thời xưa về hệ thống cấp bậc thiên nhiên. Tôi đã thấy rằng, trong trình bày kỷ luật của người chiến sĩ, những nguyên lý trời, đất, và người là rất thích hợp để diễn tả người chiến sĩ cần dùng một chỗ ngồi trong thế giới thiêng liêng như thế nào. Dù về mặt chính trị và xã hội, những giá trị của chúng ta hoàn toàn khác với nền quân chủ ở Đông Á ngày trước, nhưng vẫn có thể mến phục minh triết căn bản chứa đựng trong những nguyên lý của trật tự tự nhiên này.

Trời, đất và người có thể được thấy theo nghĩa đen là trời ở trên, đất ở dưới và người đứng hay ngồi ở giữa hai cái đó. Theo truyền thống, trời là cõi của chư thiên, không gian thiêng liêng nhất. Thế nên, một cách tượng trưng, nguyên lý trời tiêu biểu bất kỳ lý tưởng cao cả nào hay kinh nghiệm về cái bao la và thiêng liêng. Sự rộng lớn và quan kiến của mặt trời là cái gợi ra tính vĩ đại và sáng tạo của con người. Ngược lại, đất tượng trưng tính thực tiễn và sự tiếp thu. Nó là nền nâng đỡ và hỗ trợ đời sống. Đất có vẻ cứng đặc và ngoan cố, nhưng đất có thể được thâm nhập và làm việc với nó. Đất có thể được trau dồi, trồng trọt. Sự liên hệ giữa trời và đất khiến cho nguyên lý đất mềm dẻo, uốn nắn được. Bạn có thể nghĩ không gian của trời là rất khô khan và ý niệm, nhưng sự ấm áp và tình thương cũng đến từ trời. Trời là nguồn của mưa rơi trên mặt đất, thế nên trời có một mối nối kết thiện cảm với đất. Khi có mối nối kết này, bấy giờ đất bắt đầu ngưỡng phục. Nó trở nên dịu dàng và mềm mại dễ uốn nắn, thế nên màu xanh có thể mọc lên và con người có thể vun xới nó.

Bây giờ có nguyên lý người, nó nối kết với tính giản dị, hay sống hài hòa vói trời và đất. Khi con người phối hợp sự tự do của trời với tính thực tiễn của đất, họ có thể sống trong một xã hội tốt đẹp với nhau. Có nói theo truyền thống, khi con người sống hòa điệu với những nguyên lý trời và đất, bấy giờ bốn mùa và những nguvên tố của thế giới cũng hoạt động hài hòa với nhau. Bấy giờ không có sợ hãi và con người bắt đầu  tham gia sống trong thế giới này một cách xứng đáng. Họ có trời ở trên và đất ở dưới, và họ hân thưởng cây cối, màu xanh… Họ bắt đầu hân thưởng tất cả cái này.

Nhưng nếu con người xâm phạm sự nối kết của họ, hay mất niềm tin vào trời và đất, bấy giờ sẽ có hỗn loạn xã hội và tai họa thiên nhiên. Trong chữ Trung Hoa để chỉ người cầm quyền hay nhà vua, là một đường dọc nối ba đường ngang (王 vương, vua), tượng trưng trời đất người. Điều này có nghĩa là vua có năng lực nối kết trời và đất trong một xã hội con người tốt đẹp. Theo truyền thống, nếu mưa đều, lúa và cây tươi tốt, điều ấy chỉ ra rằng nhà vua là minh quân đích thực, ông đã thực sự nối kết được trời và đất. Còn khi hạn hán, lụt lội, động đất, những tai họa của thiên nhiên, bây giờ năng lực của vua đáng nghi ngờ. Ý tưởng sự hòa điệu trong thiên nhiên liên hệ với sự hòa điệu trong công việc con người không chỉ là quan niệm Đông phương. Chẳng hạn, có câu chuyện trong Cựu Ước, như chuyện Vua David, miêu tả sự xung đột giữa trời và đất và có sự nghi ngờ khởi lên về nhà vua.

Nếu chúng ta áp dụng viễn tượng trời, đất, người vào hoàn cảnh thế giới ngày nay, chúng ta bắt đầu cảm thấy rằng có một sự nối kết giữa những vấn nạn xã hội và thiên nhiên, hay môi trường mà chúng ta đang đối phó. Khi con người đánh mất sự nối kết của họ với thiên nhiên, với trời và đất, khi ấy không biết nuôi dưỡng môi trường của họ hay quản lý thế giới của họ như thế nào – hai cái này chỉ là một thứ. Con người hủy hoại sinh thái của họ đồng thời họ hủy hoại lẫn nhau. Từ viễn tượng đó, chữa lành xã hội của chúng ta đi song đối với chữa lành sự nối kết cá nhân, nguyên sơ của chúng ta với thế giới hiện tượng.

Khi con người không có cảm thức sống với bầu trời mở rộng bên trên và đất đai xanh tươi bên dưới, bấy giờ rất khó để họ trải rộng quan kiến của mình. Khi chúng ta cảm thấy trời là một cái nắp sắt và đất là sa mạc khô khốc, bây giờ chúng ta muốn ẩn núp thay vì trải mình ra giúp đỡ những người khác. Quan kiến Shambhala không từ chối kỹ thuật hay chỉ đơn giản kêu gọi “trở về thiên nhiên”. Nhưng trong thế giới chúng ta đang sống, có chỗ để thư giãn và hân thưởng cho chính chúng ta và có chỗ cho trời và đất của chúng ta. Chúng ta có thể thương yêu chính mình, và chúng ta có thể ngẩng dầu và vai để nhìn mặt trời sáng lạng chiếu trên bầu trời.

Sự thách thức của tính chiến sĩ là sống trọn vẹn trong thế giới đúng như nó là và tìm thấy trong thế giới này, với tất cả những nghịch lý của nó, tinh túy của cái bây giờ. Nếu chúng ta mở mắt, mở tâm, mở lòng, chúng ta sẽ thấy thế giới này là một nơi chốn phép lạ. Nó không phải là phép lạ vì nó lừa gạt chúng ta hay nó thay đổi thành cái khác một cách không mong muốn, mà nó là phép lạ bởi vì nó đang là, đang hiện hữu quá sống động, quá rực rỡ. Tuy nhiên, sự khám phá phép lạ này có thể xảy ra khi chúng ta vượt khỏi sự bối rối lúng túng của chúng ta về đời sống, khi chúng ta có can đảm chứng tỏ tánh thiện và phẩm cách của đời sống con người, không nghi ngại hay kiêu ngạo. Bấy giờ phép lạ, hay drala, có thể đi xuống cuộc sống của chúng ta.

Thế giới thì đầy thần lực và trí huệ, và có thể nói, chúng ta có thể có chúng. Trong một nghĩa nào chúng ta đã có chúng rồi. Do cầu gọi nguyên lý drala, chúng ta có những khả năng kinh nghiệm thế giới thiêng liêng, một thế giới có sự giàu có và rạng rỡ có sẵn – và ngoài ra, những khả năng của hệ thống cấp bậc tự nhiên. Trật tự này bao hàm mọi phươnưg diện của đời sống – bao hàm những cái xấu xí, cay đắng và buồn bã. Nhưng thậm chí những phẩm tính này cũng là thành phần trong tấm vải phong phú của hiện hữu được dệt thành hiện thể chúng ta. Thật vậy, chúng ta đã được dệt thành tấm vải này – dù chúng ta thích nó hay không. Nhận biết mối liên kết này vừa đầy thần lực vừa đầy may mắn. Nó cho phép chúng ta thôi trách móc và chiến đấu với thế giới của chúng ta. Thay vào đó, chúng ta có thể bắt đầu tôn vinh và làm đậm nét sự thiêng liêng của thế giới. Bằng cách theo đuổi con đường của người chiến sĩ, có thể mở rộng quan kiến của chúng ta và cho những người khác sự không sự hãi. Theo cách này, chúng ta có những khả năng thực hiện sự thay đổi nền tảng. Chúng ta không thể thay đổi cách mà thế giới là, nhưng bằng cách mở chính mình với thế giới như nó là, chúng ta có thể thấy rằng sự dịu dàng, tử tế, và can đảm là sẵn có – không chỉ với chúng ta, mà với tất cả mọi con người.

Đức Chogyam Trungpa

Nguồn: Xã hội giác ngộ – Con đường thiêng liêng của người chiến sĩ

Nhà xuất bản Thiện Tri Thức