Cái mà người chiến sĩ từ bỏ là mọi thứ gì trong kinh nghiệm của y làm một hàng rào chắn giữa y và người khác. Nói cách khác, từ bỏ là làm cho chính bạn hữu dụng hơn, dịu dàng hơn và mở rộng hơn với những người khác.

Những hoàn cảnh của sợ hãi trong cuộc đời chúng ta cung cấp cho chúng ta thấy những hòn đá để bước qua sợ hãi.

Mặt bên kia của nhát gan là can đảm. Nếu chúng ta bước qua hợp cách, chúng ta có thể vượt qua biên giới từ nhát gan đến can đảm. Chúng ta không khám phá can đảm ngay tức khắc, mà chúng ta tìm thấy một sự dịu dàng còn yếu ớt vượt khỏi sự sợ hãi của chúng ta. Chúng ta còn chập chờn rung động, nhưng có sự dịu dàng hơn là hoang mang.

Sự dịu dàng chứa đựng một yếu tố buồn rầu, như chúng ta đã thảo luận. Nó không phải là sự buồn rầu của việc cảm thấy hối tiếc với chính bạn hay cảm thấy thiếu thốn, mà là một trạng thái tự nhiên của sự tròn đầy, trọn vẹn. Bạn cảm thấy quá trọn vẹn và giàu có, như thể bạn sắp chảy ra nước mắt. Đó là một người chiến sĩ tốt, người ta cần cảm thấy tấm lòng dịu dàng và buồn rầu này. Nếu một người không cảm thấy đơn độc và buồn rầu, người ấy không thể là một người chiến sĩ. Người chiến sĩ thì nhạy cảm với mỗi mặt của những hiện tượng: hình sắc, mùi hương, âm thanh, cảm nhận. Người ấy cảm xúc với mọi sự diễn tiến trong thế giới của y như một nghệ sĩ. Kinh nghiệm của y thì trọn vẹn và cực kỳ sống động. Bởi vì sự nhạy cảm của mình, người chiến sĩ bây giờ có thể tiến thêm trong việc khai hiển kỷ luật của y. Người ấy bắt đầu học ý nghĩa của sự từ bỏ.

Trong ý nghĩa thông thường, từ bỏ thường liên hệ với những khổ hạnh. Bạn bỏ những lạc thú giác quan của thế giới và tuân thủ một đời sống tâm linh khổ hạnh để hiểu được ý nghĩa cao hơn của hiện hữu. Trong bối cảnh Shambhala, từ bỏ thì hoàn toàn khác. Cái mà người chiến sĩ từ bỏ là mọi thứ gì trong kinh nghiệm của y làm một rào chắn giữa y và những người khác. Nói cách khác, từ bỏ là làm cho chính bạn hữu dụng hơn, dịu dàng hơn và mở rộng hơn với những người khác. Mọi ngần ngại về mở rộng bản thân bạn với những người khác đều được xóa bỏ. Vì những người khác, bạn từ bỏ sự riêng biệt của bạn.

Nhu cầu từ bỏ sanh khởi khi bạn bắt đầu cảm thấy rằng tánh thiện căn bản thuộc về bạn. Dĩ nhiên, bạn không thể có một sở hữu cá nhân đối với tánh thiện căn bản. Nó là quy luật và trật tự của thế giới, nó không thể được sở hữu một cách cá nhân. Nó là một cái nhìn thấy rộng lớn hơn, vĩ đại hơn rất nhiều so với lãnh địa hay những mưu toan của bạn. Thế mà, đôi khi bạn cố gắng định cư tánh thiện căn bản vào trong bản thân bạn. Bạn nghĩ rằng, bạn có thể lấy môt nhúm tánh thiện căn bản và bỏ nó vào túi. Thế nên ý nghĩ riêng biệt bắt đầu luồn vào. Đó là điểm bạn cần đến sự từ bỏ – từ bỏ sự cám dỗ sở hữu tánh thiện căn bản. Cần thiết bỏ đi một lối tiếp cận “địa phương”, một lối tiếp cận có chỗ cư trú, và chấp nhận một thế giới vĩ đại hơn.

Từ bỏ cũng cần thiết nếu bạn sợ quan kiến đến Mặt Trời Vĩ Đại Phương Đông. Khi bạn nhận thức Mặt Trời Vĩ Đại Phương Đông bao la và tốt đẹp như thế nào, đôi khi bạn cảm thấy bị tràn ngập. Bạn cảm thấy cần phải có một chỗ trú ẩn nhỏ, một mái che trên đầu và ba bữa ăn mỗi ngày. Bạn cố gắng xây một cái tổ, một mái nhà nhỏ để chứa đựng hay giới hạn cái bạn đã thấy. Nó có vẻ quá bao la, thế nên bạn muốn chụp những ảnh Mặt Trời Vĩ Đại Phương Đông và giữ chúng như một ký ức, hơn là nhìn thẳng vào ánh sáng. Nguyên lý từ bỏ là từ chối bất cứ sự nhỏ mọn nào của tâm thuộc loại ấy.

Thực hành ngồi thiền cung cấp một môi trường lý tưởng để phát triển từ bỏ. Trong thiền định, khi bạn làm việc với hơi thở của bạn, bạn xem tư tưởng nào sanh khởi chỉ là tiến trình suy nghĩ của bạn. Bạn không bám vào tư tưởng nào và cũng không trừng phạt hay ca ngợi tư tưởng nào. Những tư tưởng xảy ra khi ngồi thiền được xem là những biến cố tự nhiên, nhưng đồng thời chúng chẳng mang theo hiệu quả nào. Định nghĩa căn bản của thiền định là “có một tâm vững chắc”. Trong thiền định, khi những tư tưởng của bạn khởi lên, bạn không khởi lên và khi những tư tưởng lặng xuống, bạn không lặng xuống; bạn chỉ trông xem tư tưởng khởi và lặng. Dù tư tưởng của bạn tốt hay xấu, hứng thú hay nhạt nhẽo, hạnh phúc hay khôn khổ, bạn để mặc chúng. Không phải bạn chấp nhận một số và từ chối số còn lại. Bạn có một cảm thức về không gian bao la bao trùm bất kỳ tư tướng nào sanh khởi.

Nói cách khác, trong thiền đinh bạn có thể kinh nghiệm cảm thức về hiện hữu, hay cái đang là, nó bao gồm những tư tưởng của bạn nhưng không bị chúng điều kiện hóa hay bị giới hạn vào tiến trình tư tưởng của bạn. Bạn kinh nghiệm những tư tưởng của bạn, bạn đặt tên cho chúng là “tư tưởng”, và bạn trở lại với hơi thở, đi ra, trải rộng và tan biến vào không gian. Nó rất đơn giản, nhưng hoàn toàn sâu xa. Bạn kinh nghiệm thế giới của bạn một cách trực tiếp và bạn không bị giới hạn vào kinh nghiệm. Bạn có thể hoàn toàn rỗng rang, không có gì để phòng thủ và không có gì để e sợ. Theo cách đó, bạn khai triển sự từ bỏ lãnh địa cá nhân và tâm thức hẹp hòi.

Đồng thời, từ bỏ bao hàm sự phân biệt. Trong bối cảnh căn bản của mở rộng, rỗng rang, có một kỷ luật về cái để từ chối và cái để trau dồi, chấp nhận. Mặt tích cực của từ bỏ, cái được trau dồi, là sự chăm lo cho những người khác. Nhưng để chăm lo cho những người khác, cần thiết phải từ chối chăm lo chỉ cho bản thân mình, hay thái độ ích kỷ. Một người ích kỷ giống như một con rùa mang cả căn nhà của nó trên lưng đi bất cứ nơi đâu. Tới một điểm nào bạn phải bỏ nhà và ôm lấy một thế giới rộng lớn hơn. Đó là tiền đề tuyệt đối để có thể chăm lo cho những người khác.

Để chiến thắng sự ích kỷ, cần thiết phải dám. Giống như bạn đã mặc đồ tắm, đứng trên bờ với cái hồ trước mặt, và bạn tự hỏi: “Bây giờ làm sao?” Câu trả lời rõ ràng là: “Nhảy.” Đó là dám. Bạn có thể tự hỏi mình sẽ chìm hay có thể bị thương. Không có gì bảo đảm, nhưng xứng đáng nhảy để xem cái sẽ xảy ra. Người học trò chiến sĩ phải nhảy. Chúng ta đã quá quen thuộc để nhận lấy cái xấu cho chúng ta và từ chối cái tốt để cho người khác, trong thực tập nhận và cho. Chúng ta bị lôi cuốn vào tổ kén của chúng ta, sự ích kỷ của chúng ta. Và chúng ta sợ sự vô ngã, bước qua chính mình. Thế nên để chiến thắng sự ngần ngại bỏ đi sự riêng biệt của chúng ta, và để cam kết với những lợi lạc của những người khác, một loại nhảy qua nào đó là cần thiết.

Trong thực hành thiền định, cách để dám, cách để nhảy qua, là từ bỏ, tuyệt giao với những tư tưởng của bạn, là bước qua những hy vọng và lo sợ của bạn, những thăng giáng của tiến trình tư tưởng của bạn. Bạn chỉ hiện hữu, chỉ để cho bạn hiện hữu mà không bám vào những điểm quy chiếu thường trực mà tâm thức chế tạo ra. Bạn không phải tìm cách thoát khỏi những tư tưởng của bạn. Chúng là một tiến trình tự nhiên, chúng là tốt đẹp, hãy để cho chúng như vậy. Nhưng hãy để bạn đi ra với hơi thở, hãy để nó tan biến. Hãy thấy cái gì xảy ra. Khi bạn để cho bạn sinh hoạt như vậy, bạn khai triển niềm tin vào sức mạnh của hiện thể bạn và tin vào khả năng mở rộng và trải mình cho những người khác. Bạn nhận ra rằng bạn đủ giàu có và khả năng cho những người khác một cách vô ngã, và bạn cũng thấy bạn có sự vui lòng lớn lao làm điều đó.

Nhưng rồi, một khi bạn đã dám làm một bước nhảy dám liều, bạn có thể trở nên kiêu ngạo. Bạn có thể tự nhủ: “Hãy xem, tôi đã nhảy! Tôi rất vĩ đại, rất kỳ diệu!” Nhưng một tính chiến sĩ kiêu căng chẳng có tác dụng gì. Nó không làm được gì để lợi lạc cho những người khác. Thế nên kỷ luật của từ bỏ cũng bao hàm sự dịu dàng hơn nữa, để cho bạn vẫn rất mềm mại và rỗng rang và cho phép sự dịu mềm đi vào lòng bạn, người chiến sĩ đã thành tựu từ bỏ chân thật thì hoàn toàn trần trụi và tươi nguyên, không có mảnh da miếng vải. Y từ chối mặc một cái giáp mới hay làm dày một lớp da mới, đến độ xương và tủy y phơi ra với thế giới. Y không có chỗ và không có ham muốn tạo tác, thi thiết ra những hoàn cảnh. Y có khả năng là cái mà y là, hoàn toàn không sợ hãi.

Ở điểm này, đã từ bỏ tiện nghi và riêng tư của mình, một cách nghịch lý, người chiến sĩ thấy mình đơn độc hơn. Y như một hòn đảo ngồi một mình giữa một hồ rộng. Thỉnh thoảng có những chiếc phà, và người đi và đến giữa bờ và đảo. Nhưng tất cả hoạt động này chỉ biểu lộ sự đơn độc, một mình hơn nữa của hòn đảo. Dù cuộc đời của người chiến sĩ được hồi hướng để giúp đỡ những người khác, y nhận thức rằng y sẽ không bao giờ có thể chia xẻ trọn vẹn kinh nghiệm của y vớỉ những người khác. Sự hoàn mãn kinh nghiêm của y là của riêng y, và y phải sống với chân lý của riêng y. Tuy nhiên, y càng ngày càng yêu thương thế giới. Sự phối hợp của công việc yêu thương và sự đơn độc là cái cho phép người chiến sĩ vươn ra để giúp những người khác. Do từ bỏ thế giới của riêng mình, người chiến sĩ khám phá một vũ trụ lớn lao hơn và một trái tim tan vỡ hoàn toàn và hoàn toàn hơn. Đây không phải là cái gì để cảm thấy tệ hại: nó là một nguyên nhân cho sự thụ hưởng. Nó đi vào thế giới của người chiến sĩ.

Đức Chogyam Trungpa

Nguồn: Xã hội giác ngộ – Con đường thiêng liêng của người chiến sĩ

Nhà xuất bản Thiện Tri Thức