Qua sự thực hành ngồi yên và theo dõi hơi thở ra và tan biến, bạn nối kết với lòng bạn. Bằng cách chỉ đơn giản tự để cho mình là, như bạn đang là, bạn khai triển thiện cảm đích thực với chính bạn.

Hãy tưởng tượng bạn đang ngồi trần truồng trên mặt đất, phần đáy trần trụi chạm với đất. Vì bạn không đội mũ, bạn cũng phơi bày cho trời ở trên. Bạn ở giữa trời và đất: một con người trần truồng, ngồi giữa trời và đất.

Đất luôn luôn là đất. Đất sẽ để bất kỳ ai ngồi lên, đất không bao giờ từ chối. Nó không bao giờ để bạn đi – bạn không lìa khỏi trái đất này và bay qua không gian bên ngoài. Cũng thế, bầu trời luôn luôn là bầu trời, trời luôn luôn là trời trên đầu bạn. Dù tuyết hay mưa, ngày hay đêm, bầu trời luôn luôn ở đó. Trong nghĩa ấy, chúng ta biết rằng trời và đất là đáng tin cậy.

Logic của tánh thiện căn bản thì rất giống như vậy. Khi chúng ta nói đến trách nhiệm căn bản, chúng ta không nói đến sự ủng hộ cái tốt, cái thiện và từ chối cái xấu, cái ác. Tánh thiện căn bản là tốt bởi vì nó không điều kiện, nghĩa là nó là nền tảng. Nó đã có sẵn đấy, như trời và đất đã có sẵn đấy. Chúng ta không từ chối không khí của chúng ta. Chúng ta không từ chối mặt trời, mặt trăng, những đám mây và bầu trời. Chúng ta chấp nhận chúng. Chúng ta chấp nhận bầu trời thì xanh, chúng ta chấp nhận quang cảnh và biển cả, những xa lộ và nhà cao tầng. Tánh thiện căn bản là cái căn bản đó, cái vô điều kiện đó. Nó không phải là một quan điểm “theo” hay “chống”, cũng như ánh sáng mặt trời không “theo” hay “chống”.

Quy luật và trật tự tự nhiên của thế giới này là không “theo” hay “chống”. Tự nền tảng, không có cái gì đe dọa hay cổ xúy quan điểm của chúng ta. Bốn mùa xảy ra, tự do đối với yêu cầu hay bác bỏ của một ai. Hy vọng và lo sợ không thể làm biến chất bốn mùa. Đây là ngày, đây là đêm. Có bóng tối ban đêm và ánh sáng ban ngày, và không ai phải bật sáng hay tắt đi. Có một quy luật và trật tự tự nhiên cho phép chúng ta sống còn và cái đó tốt đẹp một cách căn bản, tốt đẹp trong việc nó ở đó, và nó vận hành và nó là hiệu lực.

Chúng ta thường thấy hiển nhiên quy luật và trật tự căn bản này trong vũ trụ, nhưng chúng ta cần nghĩ gấp đôi. Chúng ta nên cảm kích cái chúng ta có. Không có như vậy, chúng ta sẽ ở trong một sự khó xử toàn diện. Nếu chúng ta không có mặt trời, chúng ta không có thực vật, không có ngũ cốc, và chúng ta không thể có một bữa ăn. Thế nên tánh thiện căn bản là thiện, là tốt bởi vì nó là quá căn bản, quá nền tảng. Nó là tự nhiên và nó làm việc, nó vận hành, và bởi thế nó là tốt, hơn là một cái tốt đối với cái xấu.

Cùng nguyên lý ấy áp dụng cho sự tạo dựng thành con người của chúng ta. Chúng ta có tham muốn, hiếu chiến và vô minh. Nghĩa là, chúng ta nuôi dưỡng, vun xới cho bạn bè chúng ta và chúng ta tránh xa những kẻ thù của chúng ta và có khi chúng ta không có thái độ nào cả. Những khuynh hướng này không nên nhìn như những khuyết điểm. Chúng là thành phần của sự thanh lịch tự nhiên và đồ trang bị của con người. Chúng ta được trang bị đủ để tránh hiểm nguy và để liên hệ với người khác, với thế giới. Hiện hữu con người là một tình cảnh tự nhiên, như quy luật và trật tự của thế giới, nó có thể làm việc với được và có hiệu quả. Thật vậy, nó kỳ diệu, nó lý tưởng.

Một số người có thể nói thế giới này là công việc của một nguyên lý thiêng liêng, nhưng những giáo lý Shambhala không quan tâm đến những nguồn gốc thiêng liêng. Việc chủ yếu của tính chiến sĩ là đích thân làm việc với tình thế hiện thời của chúng ta, như nó là. Từ quan điểm Shambhala, khi chúng ta nói rằng những con người vốn là tốt, chúng ta muốn nói rằng họ có mọi khả năng họ cần, bởi thế họ không phải tranh đấu với thế giới của họ. Hiện thế của chúng ta là tốt, bởi vì nó không phải là nguồn gốc nền tảng của sự hiếu chiến hay trách móc. Chúng ta không thể than vãn rằng chúng ta có mắt, tai, mũi, miệng. Chúng ta không thể thiết kế lại hệ thống tâm lý mình, và về việc đó, chúng ta không thể thiết kế lại trạng thái tâm thức của mình. Tánh thiện căn bản là cái chúng ta đang có, cái chúng ta đã được cung cấp. Nó là thể trạng tự nhiên chúng ta đã thừa hưởng từ khi sanh và mang theo đến giờ.

Chúng ta cần cảm thấy kỳ diệu được ở trong thế giới này. Kỳ diệu làm sao thấy đỏ và vàng, xanh và lục, tía và đen! Tất cả sắc màu này đã được cung cấp cho chúng ta. Chúng ta cảm thấy nóng và lạnh; chúng ta nếm ngọt và chua. Chúng ta có những cảm giác này và chúng ta xứng đáng với chúng. Chúng là tốt. Thế nên bước đầu tiên trong sự chứng biết tánh thiện căn bản là cảm kích cái chúng ta đang có. Nhưng chúng ta cần nhìn thêm nữa và chính xác hơn nữa cái chúng ta là, nơi chúng ta là, người chúng ta là, khi chúng ta là và như thế nào chúng là những chúng sanh con người, nhờ đó chúng ta có thể sở hữu tánh thiện căn bản của chúng ta. Nó không thật sự là một sở hữu, tuy nhiên chúng ta xứng đáng với nó.

Tánh thiện căn bản nối kết rất chặt chẽ với ý tưởng Bồ đề tâm trong truyền thống Phật giáo. Bồ đề nghĩa là “thức tỉnh” hay “tỉnh táo” và tâm nghĩa là “lòng”, nên Bồ đề tâm là “lòng đã tỉnh thức”. Lòng tỉnh thức như vậy đến từ việc sẵn sàng đối mặt với trạng thái tâm thức của chúng ta. Đó có vẻ như một yêu cầu vĩ đại, nhưng nó là cần thiết. Bạn cần khảo sát chính bạn và hỏi bao nhiêu lần bạn phải nỗ lực để tiếp xúc nối kết với lòng mình một cách trọn vẹn và chân thật. Bạn thường quay xa như thế nào, bởi vì bạn sợ bạn sẽ khám phá cái gì khủng khiếp về bạn? Bạn thường sẵn sàng như thế nào để nhìn vào khuôn mặt bạn trong gương không bối rối? Bao nhiêu lần bạn đã cố gắng che chắn cho mình bằng cách đọc báo, xem ti vi, hay chỉ để hồn trống rỗng? Đó là câu hỏi đáng giá kinh khủng: bạn đã nối kết với chính bản thân bạn tất cả bao nhiêu trong suốt cuộc đời bạn?

Thực hành ngồi thiền, như chúng ta đã bàn luận ở chương trước, là phương cách để khám phá lại tánh thiện căn bản, và ngoài việc đó nó còn là phương thức để đánh thức tấm lòng đích thực này. Khi bạn ngồi thiền, bạn đúng là người trần truồng mà chúng ta đã diễn tả ở trước, ngồi giữa trời và đất. Khi bạn cong vẹo, bạn đang che dấu lòng bạn, cố gắng bảo vệ nó bằng cách cúi gục xuống. Nhưng khi ngồi thẳng nhưng thư giãn, lòng bạn trần truồng. Toàn bộ hiện thể bạn được trưng bày ra – trước hết với chính bạn, nhưng cũng với những người khác nữa. Thế nên qua thực hành ngồi yên và theo hơi thở của bạn đi ra và tan biến, bạn nối kết với lòng bạn. Bằng cách chỉ tự để cho mình là, như chính bạn đang là, bạn phát triển đồng cảm đích thực với chính bạn.

Khi bạn đánh thức lòng bạn theo cách đó, bạn tìm thấy một cách đáng ngạc nhiên rằng lòng bạn thì trống không. Bạn thấy bạn đang nhìn vào không gian bên ngoài. Bạn là gì, bạn là ai, đâu là lòng bạn? Nếu bạn thực sự nhìn, bạn sẽ không tìm thấy cái gì cụ thể sờ nắm được và cứng đặc. Dĩ nhiên, bạn có thể tìm thấy cái gì rất cứng đặc nếu bạn có sự thù ghét ai đó hay bạn đang yêu ai đó một cách đầy sở hữu. Nhưng đó không phải là lòng thức tỉnh, lòng giác ngộ. Nếu bạn tìm kiếm lòng thức tỉnh, nếu bạn thò tay qua cái chuồng đan của mình và cảm nhận nó, không có gì cả ngoài sự dịu dàng. Bạn cảm thấy mềm mại và bị chạm đau, và nếu bạn mở mắt ra với phần còn lại của thế giới, bạn cảm thấy buồn rầu bao la. Loại buồn rầu này không phải do ngược đãi. Bạn không cảm thấy buồn bởi vì ai đó mắng mỏ bạn hay vì bạn cảm thấy mình nghèo nàn. Hơn thế, kinh nghiệm về sự buồn rầu này là không có điều kiện. Nó xảy ra bởi vì lòng bạn được phơi mở hoàn toàn. Không có lớp da hay tờ giấy nào che phủ nó; nó là tấm lòng tươi sống và thuần khiết. Kinh nghiệm của bạn thì tươi sống, dịu dàng và rất tự thân.

Tấm lòng nguyên tuyền của sự buồn rầu đến từ cảm thấy rằng tấm lòng không hiện hữu của bạn là đầy ắp. Bạn như muốn đổ máu tim mình, đem trái tim cho những người khác. Đối với người chiến sĩ, kinh nghiệm về tấm lòng buồn rầu và dịu dàng từ ái này là cái sanh ra sự không sợ hãi. Theo quy ước thế gian, không sợ hãi có nghĩa là bạn không sợ, như khi có ai đánh bạn, bạn sẽ đánh lại nó. Nhưng chúng ta không nói về mức độ không sợ hãi của sự đánh nhau ngoài đường ấy. Không sợ hãi đích thực là sản phẩm của lòng dịu dàng từ ái. Nó đến từ việc để thế giới thọc vào trái tim bạn, trái tim tươi sáng và đẹp đẽ của bạn. Bạn sẵn sàng mở ra, không cưỡng chống hay e thẹn, và đối mặt với thế giới. Bạn sẵn sàng chia xẻ tấm lòng của bạn với những người khác.

Đức Chogyam Trungpa

Nguồn: Xã hội giác ngộ – Con đường thiêng liêng của người chiến sĩ

Nhà xuất bản Thiện Tri Thức